terug naar basisoefening 1

VORMING IS GEEN ONDERWIJS
Prof. dr. R. Roels

werkleider; docent -theorie van de volwassenenvorming, V. U. Brussel

Reeds een paar jaar erger ik mij aan het ondoordachte gebruik van termen als vorming, opleiding, scholing enz. Vooral het gebruik van het begrip opleiding en scholing zit mij hoog.

Iedereen is het er over eens dat het begrip vorming betrekking heeft op de persoon als psycho-, bio-- en sociaal geheel, dat niet alleen onder invloed van wisselwerking tussen karakter, sociaal milieu en cultuur met de jaren aan vorm wint, maar ook door de eigen vorm-wil van de individuele persoon aan persoonlijke vorm of identiteit wint. Vorming kan dus worden beschouwd als organisch proces, én als bewust~intentionele activiteit van de persoon.

Vormingswerk noemt men dan het geheel van min of meer institutionaliseerde en systematische activiteiten en organisaties die gericht zijn op het steunen of helpen van de persoon in zijn vormingsstreven.

Het betreft volwassen personen die wat leeftijd en maatschappelijke situatie betreft over voldoende autonomie beschikt zelf hun vorming ter hand te nemen.

Langeveld noemt volwassenenvorming dan ook zelfverantwoorde zelfbepaling.

Waar de term opvoeding wordt gebruikt voor kinderen en jeugdigen tot en met de puberteit, wordt de term vorming ook gebruikt voor jeugdigen vanaf de adolescentie, omdat de jeugdige in deze leeftijdsfase (17-20 jaar) zich steeds meer op zelfbepaling begint te richten. Men spreekt bijvoorbeeld van vrije jeugdvorming.

Onderwijs werd lang beperkt tot kinderen en jeugdigen, en verbonden met de leerplicht. Het laatste decennium is echter steeds meer ook de term volwassenenonderwijs ingeburgerd geraakt, omdat steeds meer volwassenen officieel gesanctioneerd onderwijs en diploma's zoeken te verwerven, meestal gericht op bekwaamheid om bepaalde beroepen te kunnen uitoefenen. In dit verband ware het duidelijker te spreken van of onderwijs van middenstands~ of beroepsgericht volwassen personen. Idem voor wat het landbouwberoep betreft.
Het zou echter beter zijn onderwijs voor te behouden voor systematische, langdurige en door officiële diploma's bekrachtigde leergangen die niet alleen op beroepsbekwaarnheid zijn gericht, maar ook een behoorlijk deel vakken bevatten, gericht op algemcen-bruikbare kennis, vaardigheden en attituden. Is dit onderwijs voor volwassenen echter meer specifiek beroepsgericht niet weinig of geen algemcen-vormende vakken, dan spreekt men het best van beroepsopleiding.

Opleiding is ook een meer algemene term die betrekking heeft op alles wat men nodig heeft om een beroep te kunnen uitoefenen volgens de door de samenleving gestelde criteria van bekwaamheid. Opleiding valt zeker te verkiezen naarmate men wel met systematische leerprogramma's te maken heeft, maar de duur ervan vermindert.
Scholing heeft dan betrekking op leerprogramma's van kortere duur die uitsluitend gericht zijn op het verwerven van een specifieke voor de beroepsuitoefening nuttige kennisinhoud of vaardigheid.
gericht zijn op liet verwerven van een spedfieke voor een heroepsuitoefening nuttige kennisinlioud of vaardigheid. Men gebruikt de term ook in combinatie niet andere, nl. bijscholing, omscholing en herscholing.

Om een voorbeeld te geven: scholing is een leerprogramnia voor het aanleren van automatische tekstverwerking met computer, als aanvulling voor iemand met een administratieve functie. Opleiding in automatische tekstverwerking kan dus niet, want daarvoor is een geheel van vakken vereist gericht op bekwaming voor een bepaald beroep. Zo kan men wel spreken van een opleiding tot administratief medewerker (secretariaat e.d.). Onderwijs in automatische tekstverwerking kan dan ook niet, wel onderwijs in informatica, d.w.z. een curriculum van vakken die iemand voorbereiden om de informatica of geautomatiseerde informatieverwerking te leren beheersen in zijn technologische, juridische, economische, sturings- en andere aspecten, met een veelheid aan toepassingsmogelijkheden en maatschappelijke gebruikssituaties.

GALLICISMEN

Het gebruik van de term vorming om opleiding aan te geven stamt waarschijnlijk uit het Frans. In het Frans bestaat inderdaad geen eigen term voor vorming. Zowel opvoeding als vorming worden er met education aangeduid, net als in het Engels. In het Engels gebruikt men echter training waar het opleiding en (bij)scholing betreft. Het Franse formation is na de tweede wereldoorlog in gebruik genomen voor het aanduiden van beroepsopleiding en (bij).scholing:: formation professionelle, maar nooit gebruikt om algemene persoonsvorming aan te duiden. Waarschijnlijk moeten wij in het Nederlands het gebruik van vorming m.b.t. beroepsopleiding beschouwen als een gallicisme.

Uit: FORUM in Klasse sept. 90, nr. 7, p.28.

 

terug naar basisoefening 1