TERUG NAAR HOOFDPAGINA

terug naar index psychologie

SYNTHESE
PSYCHOLOGIE VAN HET DENKEN

= begrijpen, vatten, inzien, logisch redeneren, afleiden uit, verbanden leggen, analyseren, structureren, veralgemenen, besluiten, ...

Het menselijk denken:
- is complex en is niet volmaakt; is niet los te koppelen van ons totaal functioneren (karakter, motieven, de wil, het onbewuste, onze gevoelswereld ...)
- is een psychische functie waarmee we (met onze hersenen) onze interne en externe omgang met de omgeving (bv. film, auto stuk, tijd tekort, voorval, examen ...) (terug) doelmatig maken.

- in relatie met waarneming, fantasie en geheugen
- taal en denken.
- Rationeel denken (=>LHH) Intuïtief denken (=> RHH)

Praktisch denken <-------------------------> Theoretische denken
Handelend denken
Concreet denken / schematisch denken / abstract denken
1. Aanschouwelijk 2. Schematisch 3. Abstract

- Vormen van denken:
Assimileren (a) nieuwe informatie begrijpen vanuit voorkennis

Accomoderen (b) aanpassen van onze bestaande schema's aan nieuwe kennis/ in staat zijn problemen op te lossen

Transformeren (c) kennisinhoud manipuleren (redeneren)

KORTE EXCURSIE NAAR > HABITS OF MIND

UITSMIJTER: denken als een peuter

1. BEGRIJPEN

= mentaal greep krijgen op een denkprobleem met behulp van denkmiddelen


We kunnen dat leren :
cfr. IVP op basis van het denkmodel van
FEUERSTEIN:
zie voorbeeldblad
DENKMIDDELEN TRAINEN

WELKE BEGRIPPEN?
UIT LOGICA: ABSTRACTE BEGRIPPEN
bv. inflatie, zwaartekracht
UIT ERVARING: CONCRETE BEGRIPPEN
- begrip als prototype:
- functioneel begrip:

Wat is begrijpen?
-
afstand nemen (abstraheren) van de individuele kenmerken van het concrete (= verarming => gevaar van verbalisme)
+
van het blootleggen van de wezenskenmerken (de essentie) : onderling gemeenschappelijke wordt duidelijk. Het inzicht bevordert de inzetbaarheid van de begrippen in nieuwe, ongekende probleemsituaties.
Een begrippenkader is een classificatiestelsel van begrippen en verbanden daartussen in een schema.

= > SCHEMA : kader van waaruit men denkt (declaratieve kennis: hoe?)


= > SCRIPT: oriënterend stappenplan (procedurale kennis: wat?)

 

2. REDENEREN

NIEUWE KENNIS PRODUCEREN (KENNISOPBOUW) door

* stellingen THEORETISCH in onderling verband te zetten en daaruit besluiten te trekken
= DEDUCTIEF REDENEREN => bewijs leveren

* verbanden te leggen tussen elementen van CONCRETE AARD (feiten, observaties)

= INDUCTIEF REDENEREN => bewijzen

FOUTIEF REDENEREN is mogelijk

door uitgangspunt / hypothese niet in vraag te stellen
door de kennis niet te toetsen aan de bestaande werkelijkheid

 

3. PROBLEEM OPLOSSEN

Wanneer we door reproductief denken geen oplossing vinden,
gaan we over tot productief denken: probleemoplossend denken

in stappen:

1. probleem stellen

2. mogelijke oplossingen formuleren

3. oplossingsstrategie (denkweg) ontwikkelen

* lukraak (gissen en missen)

* algoritme
gesloten verloopschema
standaardopgave
het volgen van de procedure => succes

* heuristiek vuistregel / zonder garantie
vb. mindmap

* plannen van het oplossingsproces

* bijsturen van het oplossingsproces

* zelfreflectie (= metacognitief)

Mogelijke problemen bij het oplossen van een probleem

· te weinig gegevens
· te weinig ervaring
· vasthouden aan gewone denkwijze

 

4. CONVERGENT denken vs DIVERGENT denken

· slechts 1 antwoord is juist · meerdere oplossingen aanvaardbaar

CREATIEF DENKEN is divergent denken, maar niet elk divergent denken is creatief.
CREATIVITEIT => denken + handelen + attitude + drang

Taxonomie van creatief denken en handelen = > Niveaus (taxonomisch)
1. expressief (spontaan, ongeremd, vrij) = basis van creativiteit
2. productief (ongewoon, anders, nieuw + waarde aan toegekend)
3. inventief (persoonlijke creatie)
4. geniaal (creatie, maatschappelijk bekeken)

CREATIEF DENKPROCES:
1. Voorbereidingsfase ik heb een nieuw probleem, of iets= onaf; ik zoek
2. Associatiefase de vrije loop
3. Incubatiefase bezinken; iets anders doen; 'zwangerschap'
4. Inspiratiefase aha => oplossingsplan
5. Realisatiefase ruwe oplossing uitwerken en bijwerken

CREATIVITEITSONTWIKKELING :
context / factoren belangrijk

 

5. DIDACTISCHE VERTALING van de psychologie van het denken

1. De voorkennis:
onderzoek de nieuwe lesinhoud op de nieuwe begrippen maar zoek zeker naar de veronderstelde begrippen uit de vorige les(sen). De inleiding van een les of een herhalingsles luxe.
In de les eerst de aangeleerde begrippen uit de vorige les(sen) bijwerken of opfrissen om het begrijpen en assimileren van nieuwe kennis mogelijk te maken of te vergemakkelijken.

2. Denkmiddelen trainen bv.
- oefen de leerling op de denkkwaliteit van een antwoord :
steekhoudende argumenten, duidelijkheid, juistheid, to the point, nuancering, rekening houden met alle deelaspecten van de vraag
- doorgaan op onvolledig antwoord en op vraag via leergesprek

3. Denkvragen: de intentie en het niveau van de vraag

- INTENTIE van de vraag: context van de vraag aanbieden: om het raden of gissen en missen tegen te gaan
- Afwisseling in vraagstelling nodig (open, gesloten, inductief, deductief, theoretisch, praktisch, ...) zie ook DID. DOELSTELLINGEN p. 52 e.v.
- NIVEAU van de vraag

GEHEUGEN-vraag (reproductieve niveau): denken = beperkt

DENKvraag (productieve niveau): denken = verwacht
essentie, logica, verschil, afleiden, toepassen, analyseren, combineren, beoordelen

Denkvraag is niet altijd en voor iedere leerling een denkvraag!

· muizenvalinductie ( vb. lk geeft teveel suggesties)
· onvoldoende denktijd : reactiesnelheid telt iplv denkvermogen
· context van de vraag nodig : aanzet, inkleding, kaderen van de vraag
· antwoord van buiten geleerd?
· foutenanalyse en feedback
· interactie met andere actief denkende leerlingen bevorderen

- Laat leerlingen zelf denkvragen stellen. (actief denken stimuleren)

4. Invulbladen / vastzetting van de kennis

5. Creatief denken stimuleren: bv.
- uitdagende vragen, problemen, leertaken
- dominante leerkracht moet een stap achteruit zetten: ruimte, vrijheid, tijd geven tot zelfstandig werk
- routinedenken doorbreken
- krachtige leerimpulsen en krachtige leeromgeving

6. MINDMAPPING

lees: P. WEILER, Gestructureerd en creatief leren denken met mindmapping. Aartselaar, Zuidnederlandse uitgeverij. 2003.


TERUG NAAR INDEX PSYCHOLOGIE

TERUG NAAR DE HOOFDPAGINA VAN DEZE WEBSITE

All rights reserved © P. Timmermans 2002-2003-2004

Email voor reacties of vragen: >:opvoedkundePT@khleuven.be